archief



Govert Schilling - EINSTEINS GELIJK: De ontdekking van zwaartekrachtgolven - 12 maart 2017 - 16:00 uur [Spullenlab]

Vorig jaar maakten wetenschappers de ontdekking bekend van zwaartekrachtgolven. Honderd jaar geleden al voorspeld door Albert Einstein, maar nu pas voor het eerst echt gemeten. Minieme rimpelingen in de ruimtetijd, veroorzaakt door de meest extreme verschijnselen in de kosmos: supernova-explosies, botsende zwarte gaten en de oerknal zelf. Zonder twijfel een van de grootste wetenschappelijke doorbraken van de eenentwintigste eeuw, en het sluitstuk in de bevestiging van Einsteins relativiteitstheorie. Maar wat zijn zwaartekrachtgolven precies? Hoe kan de lege ruimte trillen? Hoe lang wordt er al naar gezocht? En hoe is het mogelijk om die onvoorstelbaar kleine rimpelingen te meten? Met wat voor precisie-apparatuur is de ontdekking gedaan? En wat zijn de verwachtingen voor de toekomst? De Amersfoortse wetenschapsjournalist Govert Schilling geeft in zijn lezing op al deze vragen antwoord. Hij neemt u mee op een fascinerende ontdekkingstocht door het heelal en praat u bij over de meest recente ontwikkelingen in de astronomie.



Prof. dr. James Kennedy -  GRIJS / een afgewogen oordeel in Nederland - zondag 12 februari 2017 - 16:00 uur  [Spullenlab]


Nederland had ooit de reputatie van een oersaai land, waar de politiek bij uitstek 'grijs' was. In zijn bekende film Alleman uit 1963, merk Bert Haanstra op dat de bevolking elke vier jaar de kans krijgt enthousiast te raken over de politiek, maar dat vervolgens nooit wordt. Wat is er nou precies gebeurd sinds die tijd? Was Nederland uberhaupt ooit een grijs land en zo ja wanneer? Wat zijn de bijzonderheden van die tijd die het zo moeilijk maken om tot een afgewogen oordeel te komen? Hoe staat Nederland daarin ten opzichte van andere landen? En wat zijn de eventuele wegen voorwaarts om weer grijs te durven zijn?

Floris van den Berg: Kritisch denken is moeilijker dan je denkt. Een introductie in drogredenen - 8 januari 2017 - 16:00 uur [Spullenlab]
Als er iets is wat we in deze tijd nodig hebben dan is het wel kritisch denken. Vaak zien we onszelf als kritische denkers, maar zijn we dat wel?
Deze lezing is een inleiding in de meest voorkomende denkfouten en drogredenen. Als je ze eenmaal kent, zie je ze overal!

Mieke Boon: Scheppend ontdekken - creativiteit in wetenschap - zondag 12 juni 2016 - 16:00 uur [Spullenlab]

Hoe speelt creativiteit een rol in wetenschappelijk onderzoek – in het ‘maken van kennis’? Is creativiteit in wetenschap een moment van inspiratie en plotseling inzicht? Of een uitkomst na een lange zoektocht, na ordening van de gedachten, een nieuwe benadering of paradigmashift? Filosofe Mieke Boon ontrafelt en reconstrueert vormen van redeneren en de vorming van concepten in het wetenschappelijk denken. Kun je creativiteit in wetenschappelijk onderzoek leren?

Prof. dr. ir. Mieke Boon is hoogleraar Filosofie van wetenschap in praktijk aan de Universiteit Twente en doet onder andere onderzoek naar de filosofie achter technologie en de rol van creativiteit bij het creëren van kennis en wetenschap. Zij studeerde Chemische technologie aan de Technische Universiteit Twente en Filosofie aan de Universiteit Leiden.


Fred Spier: BIG HISTORY- Waar komt al die energie op aarde vandaan?- zondag 10 april 2016 - 16:00 uur [Spullenlab]

In deze tijd van informatie-overload is er steeds meer behoefte aan verhalen die de veelheid aan kennis toegankelijk en begrijpelijk maken. Dat is wat het vak Big History wil. Je kunt het zien als het scheppingsverhaal van de 21ste eeuw, het verhaal dat ons vertelt hoe de aarde geworden is zoals we hem nu kennen. Als we het grote plaatje zien, is het ook makkelijker te begrijpen waar we NU mee bezig zijn en wat er nodig is voor de toekomst.

Zondag 10 april spreekt Dr. Fred Spier, Universiteit van Amsterdam, over het fysieke ontstaan van onze planeet. Hoe is ons ecosysteem tot stand gekomen, en wat betekent dat voor de toekomst? Hoe ontstaat energie, verdwijnt het weer of is het eeuwig te gebruiken? Dit zijn het soort vragen die in het vak Big History worden onderzocht.
Naast zijn academische loopbaan maakt Fred Spier zich hard voor Big History als vak op de middelbare school. Hij schreef boeken waarin hij liet zien hoe je inzichten uit vele wetenschappelijke disciplines samen kunt brengen in één samenhangend geheel, en zo toegankelijk kunt maken voor scholieren en studenten.


Esther Quadackers - Big history - zondag 13-maart 2016- 16:00 uur [Spullenlab]

Big History is de academische discipline die een geïntegreerde geschiedenis van de kosmos, het leven en de mens probeert te geven. Typerend voor Big History is dat het ook naar de toekomst kijkt. Esther Quadackers, Big History docent en onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam, bekijkt binnen dit vak vooral de manier waarop mensen vorm hebben gegeven aan hun manier van samenleven. Typerend is dan dat ze kijkt hoe architectuur samenhangt met samenlevingsvormen. Op dit moment bestudeert ze op die manier de wording van Tiananmensquare in Peking.


Klaas van Egmond - Burgerinitiatief ‘Ons Geld’ - zondag 14-februari 2016- 16:00 uur [Spullenlab]

Na de lezing van Martijn van der Linden op 10 januari 2016 over het theoretisch kader van geldschepping zal Klaas van Egmond op zondag 14 februari 2016 om 16:00 uur inzoemen op het Burgerinitiatief Ons Geld (zie: www.burgerinitiatiefonsgeld.nu). Dit initiatief haalde voldoende handtekeningen op om een behandeling door de Commissie Financiën van de Tweede Kamer af te dwingen. “ Het door banken gedomineerde geldstelsel schiet te kort in dienstbaarheid aan de maatschappij. Het verstoort de markt. Het blijkt onbestuurbaar en leidt tot instabiliteit en ongelijkheid. Dit ondermijnt de samenleving en de democratie.”
Klaas van Egmond (oud directeur van het Planbureau voor de Leefomgeving) is hoogleraar Duurzame Ontwikkeling aan de Universiteit Utrecht en verbonden aan het Sustainable Finance Lab, een denktank van economen die zich richt op het begrijpen van de financiële crisis en het formuleren van duurzame oplossingen.


Martijn Jeroen van der Linden - Geld en (alternatieve) geldsystemen - zondag 10 januari 2016- 16.00 uur [Spullenlab]

Martijn Jeroen van der Linden (TUDelft) zal ingaan op verschillende facetten van geld. In deze Studium Generale lezing zullen de geschiedenis van geld, de werking van het huidige geldsysteem, de digitalisering en ontsporing van geld en krediet, en alternatieve geldsystemen aan bod komen. Van der Linden zal vragen als ‘waar komt geld vandaan?’,‘wat geeft geld waarde?’ en ‘wat zijn de doelen van geld?’ trachten te beantwoorden. In de nasleep van de financiële crisis van 2007/8 zijn steeds meer mensen zich gaan verdiepen in de aard en de werking van geld. ICT en digitalisering bieden daarnaast mogelijkheden om het monetaire systeem te democratiseren. Monetaire hervorming en innovaties zouden kunnen bijdragen aan een rechtvaardigere en betere wereld. Van der Linden stelt: ‘de inrichting van ons geldsysteem is niet enkel een onderwerp voor economen en bankiers, maar is een onderwerp dat iedere burger aangaat.’
Martijn Jeroen van der Linden (1980) studeerde bedrijfseconomie in Tilburg (2004) en werkte vervolgens vijf jaar in de financiële wereld. Sinds eind 2009 houdt hij zich in bezig met nieuwe economie. Hij was onder andere coördinator van het Platform Duurzame en Solidaire Economie en is bestuurslid van Stichting Ons Geld en Stichting Casco. Sinds 1 februari 2014 is hij onderzoeker en promovendus op de afdeling Economics of Technology and Innovation van de TU Delft. Zijn proefschrift gaat over de doelen van geld en de inrichting van het monetair systeem.

 

Jacques Pauwels -

'De Groote Klassenoorlog van 1914 tot 1918'

zondag 22 november 2015, 16.00 uur – De War (Spullenlab) Geldersestraat 6, Amersfoort


Leerde u op school ook dat de Eerste Wereldoorlog een oorlog voor de democratie was? Nochtans bestond in het Europa van 1914 bijna nergens algemeen stemrecht. Overal heerste een kleine elite van grootgrondbezittende adel en industriële burgerij. Die eerste klasse monopoliseerde de politieke, de tweede de economische macht. Om een omverwerping van de heersende orde te vermijden, kwamen adel en burgerij terecht bij oorlog. Oorlog moest de revolutie en de democratisering tegenhouden. Oorlog kon ook de economische problemen oplossen die het gevolg waren van de onderlinge concurrentie tussen de grootmachten.

 

Dr. Jacques Pauwels werd geboren in België in 1946, waar hij geschiedenis studeerde aan de universiteit van Gent. Na het behalen van zijn diploma emigreerde hij naar Canada. In 1976 promoveerde hij op het onderwerp van vrouwelijke universiteitsstudenten in Nazi-Duitsland. Hij vervolledigde zijn opleiding met een bijkomende master en doctoraatstitel in de politieke wetenschappen aan de University of Toronto. Pauwels is de auteur van tientallen boeken en artikelen in zowel het Engels als het Nederlands.

Meer informatie op: http://www.jacquespauwels.net/about/


Erik Verlinde - ‘Een visionaire kijk op zwaartekracht’

zondag 8 november 2015, 16.00 uur – De War (Spullenlab) Geldersestraat 6, Amersfoort


In tegenstelling tot de overige fundamentele natuurkrachten, is de zwaartekracht nooit echt verklaard. Er zijn geen elementaire deeltjes gevonden die drager kunnen zijn van deze kracht en gezien de afmetingen van ons universum en de snelheid van het licht (die de ‘maximum snelheid’ in het universum is) is het onverklaarbaar dat sterrenstelsels via de zwaartkracht invloed op elkaar uitoefenen. En toch ‘kloppen’ de wetten van Newton (en Einstein) nog steeds. Erik Verlinde zorgde enkele jaren geleden voor een doorbraak in het denken over de zwaartekracht. Voor het eerst is er een verklaring binnen handbereik.

 

Prof. dr. Erik Verlinde is hoogleraar Theoretische Fysica aan de Universiteit van Amsterdam. Daarnaast maakt hij als theoreticus deel uit van de permanente staf van het CERN. Verlinde is een internationaal gevierd expert in de snaartheorie, een theorie die de zwaartekracht en de kwantummechanica samenvoegt. De laatste paar jaar was Verlinde bezig met niets minder dan de aard van zwaartekracht verklaren. Hij zou met zijn ideeën over zwaartekracht wel eens de sleutel in huis kunnen hebben die Newton's wetten verbindt met die van Einstein.

http://www.npowetenschap.nl/site/artikel/De-boekhouder-van-het-heelal/5390

 

 

Zondag 14 juni 2015, 16 uur:

Martijntje Smits over geluk, robotica en technologie

Op zondag 14 juni om 16.00 uur spreekt Martijntje Smits over de betekenis van technologie voor onze maatschappij. Veel mensen verwachten dat techniek ons als individu of als samenleving gelukkiger maakt. Hoe naïef is dit idee? En zijn er dan minder naïeve manieren om over de betekenis van techniek voor ons leven te denken? Hoe zou techniek wèl ‘gelukkig’ kunnen maken? Dat zijn belangrijke vragen in een tijd dat de robotica in onze maatschapij een steeds grotere rol gaat spelen.

 

Technische innovaties gaan vaak met grote beloften gepaard, zoals een verbetering van gezondheid, veiligheid of comfort. Zelfs voor ‘hogere doelen’ zoals zelfontplooiing, rechtvaardigheid en vriendschap wordt techniek vaak gezien als een middel. Meestal zijn deze doelen verbonden met ideeën over ‘geluk’. De grote beloften over techniek werken helaas vaak anders uit. Denk bijvoorbeeld aan de gevaren van nucleaire technologie, of aan de privacykwesties rond internet.

Over
Dr. Ir. Martijntje Smits
Martijntje Smits is techniekfilosoof, ingenieur en innovatiewetenschapper. Zij werkt als senior onderzoeker en docent aan de Universiteit Utrecht. Haar onderzoek richt zich op maatschappelijke gevolgen van en controverses over nieuwe technologieën, zoals robotica en smart grids. Ze promoveerde aan de Universiteit Twente op het proefschrift “Monsterbezwering. De culturele domesticatie van nieuwe technologie”.

Zondag 10 mei 2015, 16.00 uur:

Rudy Snippe over omgaan met complexiteit in organisaties

 

 

Op zondag 10 mei om 16.00 uur spreekt Rudy Snippe in De War (Geldersestraat 6, Amersfoort) over complexe organisaties. Terwijl traditionele managers vaak streven naar stabiliteit, controle en voorspelbaarheid, blijkt dit het functioneren en de ontwikkeling van kennisintensieve bedrijven in de weg te staan. Rudy Snippe laat zien hoe dit komt en hoe we beter naar dit soort organisatie kunnen kijken. In zijn wetenschappelijk werk heeft hij onderzoek gedaan naar veranderingsprocessen in onze economie en samenleving, en met name naar de manier waarop kennisintensieve organisaties zich zo kunnen vormgeven dat ze goed blijven functioneren in een complexe omgeving.

 

Over Rudy Snippe

Dr. Rudy Snippe verdiepte zich na een carrière als musicus in strategische ontwikkeling en innovatie van kennisintensieve bedrijven. In 2012 promoveerde hij bij de Nyenrode Business Universiteit. Hij is lector Strategische Ontwikkeling aan de Hogeschool Inholland, doceert aan de Nyenrode Business Universiteit en adviseert kennisintensieve bedrijven.

Doorbreek uw bedrijfscultuur. Hoe managers organisatieontwikkeling tegenhouden
Markten worden complexer, instabieler en gedragen zich steeds minder voorspelbaar. Om te kunnen overleven, zullen kennisgedreven bedrijven zich moeten ontwikkelen en aanpassen. Hierdoor zal ook de complexiteit en instabiliteit in deze bedrijven verder toenemen. Traditioneel management gaat uit van stabiliteit en voorspelbaarheid. Het richt zich niet op complexiteit, maar op de versimpeling ervan. Daardoor houdt traditioneel management ontwikkeling en innovatie tegen, en brengt daarmee onbedoeld het voortbestaan van deze bedrijven in gevaar. Complexiteit is juist dé sleutel om in een complexe omgeving te kunnen overleven.


https://www.nudge.nl/blog/2014/10/10/uberpop-dan-eigenlijk-wel-deeleconomie/

Zondag 12 april 2015, 16.00 uur:

René Munnik over mythe en techniek

De moderne wetenschap leert ons dat spoken niet bestaan, en als een ware ghost- en mythbuster strijdt ze tegen 'fantomen' en 'mythen': God, de ziel, de vrije wil... Maar intussen produceert ze zelf fantoom na fantoom.

Als je een stem hoort weet je niet zeker of die persoon wel in leven is, het kan een oude opname zijn. Fotografie en film deden hetzelfde met het beeld van een mens. En via internet en sociale media worden afstanden in tijd en ruimte moeiteloos overbrugd. Je voert gesprekken met iemand die ver weg is, en wat lang geleden gebeurd is, speelt zich voor je ogen af. Zo verdwijnt het gevoel van afstand en vervaagt de grens tussen heden en verleden, leven en dood. René Munnik stelt: hoe groter de rol van techniek en wetenschap in ons leven, hoe mythischer we die wereld ervaren.

 
Over
Prof. dr. ing. René Munnik
René Munnik studeerde scheikunde, theologie en filosofie. Hij is docent aan de Universiteit Tilburg en bijzonder hoogleraar wijsbegeerte aan de UTwente. Onlangs verscheen zijn boek Tijdmachines. Over de technische onderwerping van vergankelijkheid en duur.


zondag 8 maart 2015 16.00 uur

Prof. Koen Frenken over de Deeleconomie

We delen auto's, huizen, tuinen, gereedschappen, en zelfs huisdieren. Delen is beslist niet nieuw, maar het gebeurt veel meer dan vroeger. Het Internet maakt het veel makkelijker om vraag en aanbod te matchen in de deeleconomie. Daarnaast biedt het Internet een transparant systeem waarin vragers en aanbieders elkaar kunnen beoordelen, zodat nieuwe deelnemers kunnen inschatten of iemand te vertrouwen is. Er is echter grote verwarring over wat wel en niet onder deeleconomie kan worden verstaan. Zo bieden UberPOP-taxi’s in Amsterdam ritten op afroep (geen deeleconomie), terwijl je via Blablacar met iemand kunt meeliften over langere afstanden (wèl deeleconomie). De deeleconomie heeft grote voordelen, zoals economische efficiëntie, sociale cohesie en milieuvoordelen. Maar er zijn ook maatschappelijke problemen te verwachten, vanwege de tendens tot monopolievorming en ongereguleerde marktwerking.

Prof. Koen Frenken is hoogleraar Innovatiewetenschappen aan de Universiteit Utrecht. Hij geeft een scherpe definitie van het fenomeen ‘de deeleconomie’ en vertelt waarin we als samenleving moeten investeren om de deeleconomie te laten bloeien en welke maatregelen we moeten treffen om de risico's in te dammen.

https://www.nudge.nl/blog/2014/10/10/uberpop-dan-eigenlijk-wel-deeleconomie/





zondag 8 februari 16.00 uur

Spullenlab, Kleine Koppel 40, Amersfoort

Prof. Bert de Vries over Duurzame economie

Hoe verhouden duurzaamheid en economie zich tot elkaar? Is de markt niet te kortademig om duurzaam te kunnen opereren? Kan een duurzame economische theorie wel opgebouwd worden met het gereedschap van de econoom: groei, inflatie, consumptie, werkloosheid, bruto nationaal product, etc.? Of is het daarvoor nodig om ook non-monetaire waarden mee te wegen? En zo ja, hoe doe je dat?

Prof. Bert J.M. de Vries is hoogleraar aan de Universiteit Utrecht en heeft bij het Planbureau voor de Leefomgeving gewerkt aan ondermeer modellen voor complexe systemen, klimaat en duurzame ontwikkeling. Hij is auteur van het boek Sustainability Sience (zie www.sustainabilityscience.eu/textbook/).



Zondag 9 november andere tijd (15.00 uur) en plaats (Het Eemhuis)

Trudy Dehue - Over ‘Betere mensen’

zondag 9 november 2014, 15.00 uur – Bibliotheek Eemland (Het Eemhuis)

Eemplein 71, Amersfoort

Waarom leiden er zoveel mensen aan ziektes als ‘depressie’ of ‘ADHD’? De vraag naar hulp en genezing voor deze kwalen neemt nog steeds toe, terwijl de overheid de gezondheidszorg veel goedkoper wil maken. Gevolg is dat we steeds meer geacht worden om zelf ‘beter’ te worden, om zelf aan onze genezing te werken.

Dat willen we ondertussen ook zelf, mischien omdat het gemiddelde steeds meer de norm wordt. Afwijkingen worden nauwelijks geaccepteerd. Trudy Dehue maakt zich hier ernstige zorgen over en pleit in haar boek ‘Betere mensen’ voor meer diversiteit. Een eigenschap als impulsiviteit, een symptoom voor ADHD, kan ook heel waardevol zijn.

Trudy Dehue werkt vanuit het idee dat wetenschap nooit eenrichtingsverkeer is. De samenleving bepaald net zo goed welke vragen gesteld en beantwoord worden als de wetenschappers zelf. Voor de psychologie als wetenschap betekent dat bovendien dat ook het bedrijfsleven een enorme invloed heeft. In die zin is haar boek een 'wake-up-call' die ons oproept de wetenschap en onze invloed daarop serieus te nemen.

Trudy Dehue is hoogleraar wetenschapsgeschiedenis (psychologie) aan de RUG (Rijksuniversiteit Groningen). Haar boek ‘Betere mensen, over gezondheid als keuze en koopwaar’ verscheen eerder dit jaar.

In samenwerking met Bibliotheek Eemland en Beweging 3.0

Toegang: € 7,50. Leden De War, Beweging 3.0 en Bibliotheek Eemland € 5,00

Henk Verhoeven - Over ‘Oerganisatie’

Zondag 14 december 2014, 16.00 uur - Spullenlab

Organisatiepsycholoog Henk Verhoeven spreekt over een nieuwe visie op het functioneren van organisaties. Hij laat zien dat kunst, economie en technologie niet primair menselijke uitvindingen zijn, maar vooral vanzelfsprekende voortzettingen van onze natuurlijke evolutie. Virussen, planten, mensen, culturen, mode, wetenschap, technologie en multinationals; alles ontwikkelt en gedraagt zich volgens een basale set universele principes.

Henk Verhoeven is arbeids- en organisatiepsycholoog en werkt momenteel als docent Toegepaste Psychologie aan de Fontys Hogescholen in Eindhoven.


11/05/14: Joost Bos - Private Press, de Jacht op het Perfecte Boek [Spullenlab]

Aan het eind van de negentiende eeuw is door de opkomst van stoomgedreven drukpersen machinale boekproductie alom tegenwoordig. De uitvinding van een goedkopere manier om sneller boeken te drukken is van geweldig belang geweest (en altijd nog) voor het verspreiden van ideeën, geletterdheid en literatuur. Toch was er een tegengeluid dat zei dat de nieuwe boeken waardeloze producten waren; esthetisch onaantrekkelijk en van inferieure kwaliteit. Die mensen begonnen soms eigen uitgeverijen met als enig doel de zoektocht naar het Ideale Boek. Die private uitgeverijen en drukkerijen worden in Engeland 'Private Press' genoemd. Met handpersen, ambachtelijk geschept papier en het beste leer (of perkament) voor de boekbanden, om nog te zwijgen over zelf ontworpen en gesneden letters, creëerden zij de tegenpool van het door hen zo verachte machinale boek. Die zoektocht naar bibliofiele perfectie zal behandeld worden door middel van een korte historische inleiding, waarna aan de hand van tal van fysieke en digitale voorbeelden dieper ingegaan zal worden op het concept Private Press.

13/04/14: Frans Snik -Burgerwetenschap en iSPEX: fijnstof meten met je mobiele telefoon

Hoe kunnen wetenschappers burgers inschakelen bij het verzamelen van gegevens, en welke nieuwe wegen kan deze vorm van burgerwetenschap in de toekomst open leggen? Waar wij een smartphone zien, ziet Frans Snik een geweldig meetinstrument waarmee duizenden mensen tegelijk nauwkeurige waarnemingen kunnen doen. Een mooi voorbeeld is het onderzoeksproject iSPEX waarin talloze metingen van fijnstof op deze manier gedaan worden.

Frans Snik werkt aan de sterrenwacht van Universiteit Leiden in de groep die directe afbeeldingen wil maken van planeten bij andere sterren. De technologie daarvoor bleek ook geschikt om fijnstofmetingen te doen. Van het apparaat dat zo ontstond werd een ultracompacte versie ontwikkeld, iSPEX genaamd, die een smartphone in een nauwkeurig wetenschappelijk meetinstrument verandert. Door duizenden van deze apparaatjes onder de bevolking te verspreiden is het mogelijk een gigantische hoeveelheid informatie over fijnstof op één bepaald moment bij elkaar te brengen. De resultaten van de eerste rondes worden nu geanalyseerd.

16/03/14: Piek Vossen - Kan een computer taal begrijpen?

Taal leren we vanzelf, het is net zoiets als ademhalen. Toch is het verwonderlijk hoe goed je mensen snapt die je nooit eerder gesproken hebt. Piek Vossen probeert het complexe proces waarmee we elkaar verstaan aan de computer te ‘leren’. De vraag is hoe dat mogelijk is en hoever dat ‘begrip’ zal gaan. Door dit soort onderzoek zal de manier waarop we internet en computer in de toekomst gebruiken ingrijpend veranderen.

‘Big data’ spelen een grote rol in zijn onderzoek. Een van de projecten waaraan hij werkt is de ‘geschiedenisrecorder’, een computerprogramma dat van alle (!) digitaal beschikbare nieuwsfeiten het wat, waar en wanneer vastlegt. Vervolgens worden ze in verschillende verhaallijnen aan elkaar gekoppeld.

Piek Vossen is hoogleraar computationele lexicologie aan de VU en Spinozalaureaat 2013.

 


09/02/14: Fedde Benedictus - Wetenschap beschrijft alles. Of...?

Vanaf het allerkleinste niveau tot en met het hele universum; alles kan met behulp van wetenschappelijke formules worden beschreven. Al deze wetenschap maakt gebruik van dezelfde methode: door middel van observaties worden gegevens verzameld aan de hand waarvan we vervolgens een hypothese kunnen opstellen. Daarna doen we experimenten om onze hypothese te toetsen en alleen als de hypothese alle toetsen doorstaat, wordt deze onze nieuwe theorie. Werkend vanuit observaties en experimenten voert de logica ons zo tot ongekende hoogte. Van auto’s tot nieuwe medicijnen en van draaimolen tot raket: de wetenschappelijke methode brengt het ons allemaal.

In deze aflevering van Studium Generale wil ik het zojuist geschetste standaardbeeld van wetenschap voorzien van de nodige kanttekeningen, kanttekeningen die het gevolg zijn van een wetenschapsfilosofisch oogpunt. Ik zal laten zien dat de onschuldig ogende termen observatie, hypothese en experiment niet zo onschuldig zijn als ze lijken, maar dat ze grote vragen oproepen omtrent de reikwijdte van wetenschap: hoe kunnen we er zo zeker van zijn dat wetenschap alles beschrijft?

Na de studie natuurkunde te hebben afgerond werkt Fedde nu aan een promotie-onderzoek in de wetenschapsfilosofie.


12/01/14: Harrry van Vliet - Crowdsourcing


Van t-shirts ontwerpen en orka-geluiden classificeren tot oude teksten vertalen en een nieuwe slogan verzinnen voor een bedrijf. We hoeven ons geen moment meer te vervelen en kunnen onze persoonlijke kennis en kunde ieder moment beschikbaar stellen om creatief te zijn of problemen op te lossen. Het fenomeen van crowdsourcing grijpt snel om zich heen, maar wat is het precies, hoe werkt het en welke verschillende verschijningsvormen zijn er?

Harry van Vliet is lector crossmedia aan de Hogeschool van Amsterdam en daarnaast Wetenschappelijk Directeur van het Centre of Expertise Creatieve Industrie Utrecht.
Recent onderzocht hij het fenomeen crowdsourcing. Hij vroeg zich af wanneer en voor wie crowdsourcing geschikt is en waarmee je rekening moet houden voor je eraan begint. Het resultaat is neergelegd in een handzaam boek dat iedereen helpt om snel te kunnen bepalen óf en in welke vorm crowdsourcing voor hen een goede optie is.




08/12/13: Svenja Kratz - Bio-art and Science  (deze lezing is in het Engels)

Wat doet een kunstenaar in een wetenschappelijk lab? Svenja Kratz, beeldend kunstenaar uit Brisbane, is tot december dit jaar verbonden aan het biotech-lab van Universiteit Leiden. De afgelopen jaren werkt ze met cel- en weefselculturen, aanvankelijk in het QUT Institute of Health and Biomedical Innovation, te Brisbane.
Haar kunstwerken zijn niet alleen conventionele objecten die je mooi of lelijk kunt vinden. Ze maken het geavanceerde onderzoek ook zichtbaar en begrijpelijk, en stellen de morele implicaties ervan op een speelse manier aan de orde. Zo gebruikt ze in “The Absence of Alice” cellen in de lijn Saos-2, die afkomstig zijn van een elfjarig meisje dat in 1973 aan kanker leed, en waar al decennialang veel wetenschappelijk onderzoek mee gedaan is. In deze lezing praat ze over haar werk en haar samenwerking met wetenschappers.



10-11-2013: Jeroen van der Sluijs - Controversen en wetenschappelijke onzekerheden rond risico’s.

Dr. Jeroen P. van der Sluijs (1965) is Universitair Hoofddocent nieuwe risico’s bij de afdeling Milieu-Natuurwetenschappen, Copernicus Instituut voor Duurzame Ontwikkeling, Universiteit Utrecht. Jeroen studeerde scheikunde aan de Universiteit Leiden en promoveerde in Utrecht op omgaan met onzekerheden en controversen in risicoanalyse van klimaatverandering. Hij doet al ruim twintig jaar multidisciplinair onderzoek dat zich richt op het begrijpen van wetenschappelijke controversen over milieu- en gezondheidsrisico’s en het beter omgaan met wetenschappelijke onzekerheden in adviezen van wetenschappers aan beleidsmakers. Denk hierbij aan complexe risico’s, zoals klimaatverandering, nanodeeltjes, elektromagnetische velden, of bijensterfte. Jeroen is vooral gefascineerd door vraagstukken die gekenmerkt worden door zowel grote wetenschappelijke onzekerheden als grote maatschappelijke belangentegenstellingen.


13-10-2013: Femke Merkx - Waar moet het heen met de wetenschap?

Femke Merkx is wetenschapsonderzoeker. Zij heeft zich gespecialiseerd in het begeleiden van gezamenlijke kennisontwikkeling door wetenschappers, beleidsmakers, professionals, burgers en patiënten. In deze SG-lezing geeft zij een kijkje in de werking van het wetenschapssysteem en laat zij zien waar het hapert. Ze bespreekt ontwikkelingen van binnen en van buiten de wetenschap waarin gezocht wordt naar alternatieven.

Voor het Rathenau Instituut schreef zij Samenwerken aan werkzame kennis. Zij geeft daarin een overzicht van (dialoog)methoden en technieken die ingezet kunnen worden daar waar wetenschappers uit verschillende vakgebieden samen met beleidsmakers, professionals of burgers kennis willen ontwikkelen voor concrete maatschappelijke vraagstukken.

Meer info over haar werk vind je op www.kenniscocreatie.nl of volg haar op twitter: @FemkeMerkx.  

8/9/13 Michiel Kruidenier - De historie van Industrieel Erfgoed
Het denken over oude fabrieken als cultureel erfgoed is betrekkelijk jong. Hoe is deze notie van industrieel erfgoed ontstaan? Sinds wanneer zijn we gaan denken dat oude fabrieken het behouden - en restaureren - waard zijn? En waarop kunnen we keuzes baseren bij herbestemming? Wat willen we precies behouden? Gaat het, zoals bij     veel monumenten, vooral om de buitenkant? Of verdienen de binnenkant en het productieproces evenveel aandacht? Aan de hand van enkele Amersfoortse en niet-Amersfoortse voorbeelden wordt er ingegaan op de dilemma's rondom het behoud, herstel en hergebruik van dit type erfgoed.


14/04/13
 Michel Bauwens over de Open Revolutie [het Spullenlab]
(Heeft u de lezing van Michel Bauwens gemist? Hij is opgenomen en te zien op Vimeo.)

We beleven op dit moment een wereldwijde ontwikkeling die te vergelijken is met de Industriële Revolutie, en die zich in alle aspecten van de maatschappij doet gelden: van markteconomie tot openbaar bestuur, van voedselproductie tot nieuwsgaring, en van boekhouden tot de kunsten. Michel Bauwens onderzoekt deze ontwikkeling en plaatst tijdens zijn lezing fenomenen als hackers en Romeinen, lego en de grondwet in een nieuw samenhangend perspectief.

Michel Bauwens is een van de oprichters van de P2P Foundation. Hij onderzoekt hoe nieuwe vormen van samenwerken, mogelijk gemaakt door nieuwe technologieën, onze samenleving beïnvloeden en kunnen transformeren naar een open source cultuur. Hij is de wereldautoriteit en pionier van de ‘peer-to-peer economie’.
De peer-to-peer economie is een economie gebaseerd op gelijkwaardige samenwerking en het delen van kennis waarin grootschalige massaproductie plaats maakt voor lokale productie op maat, met minder verspilling van grondstoffen en meer autonomie voor lokale gemeenschappen en individuen.
Het gaat hierbij zowel om consumptie als –productie: Mensen kiezen om verschillende redenen voor samenwerkingsconsumptie. Economische motieven zijn vaak doorslaggevend, zeker in economisch onzekere tijden, maar een verhoogd milieubewustzijn en gemeenschapsgevoel spelen ook mee. Maar de basis van de explosie aan samenwerkingsconsumptie-initiatieven is steeds het internet.

Als het mainstream (productie)systeem er niet in slaagt oplossingen te verzinnen, dan heb je de burgersamenleving die zegt: "Dan moeten we het maar zelf doen." Geen enkel bedrijf, hoe groot het ook is, en hoeveel mensen het ook kan rekruteren, is op den duur sterker dan een mondiaal netwerk van mensen die samenwerken.
Bauwens ziet twee soorten veerkracht, globaal en lokaal, die met p2p versterkt kunnen worden: “De algemene regel is: als het zwaar is (materieel) doe je het lokaal, als het licht is (digitaal) doe je het globaal. Globale veerkracht krijg je door open kennis en open design. Lokale veerkracht krijg je door te werken met b.v. lokale voedselsystemen, LETS, lokale energiesystemen en door te kijken hoe je stad of regio een globale crisis kan doorstaan door zich te beschermen tegen instabiliteit. Die twee soorten veerkracht horen volgens mij samen: het is globaal-lokaal.”

Michel Bauwens is opgenomen in de door het Post Growth Institute* opgestelde “(En)Rich List” van 100 meest inspirerende personen die bijdragen tot een duurzame toekomst met een duurzaam economisch model. Hij woont in Azië en is tijdelijk in Europa.

10/03/13
Zondag 10 maart - 16.00 Studium Generale met Guus Pemen: The healing touch of plasma [het Spullenlab]
Studium Generale wordt dit maal verzorgt door Guus Pemen, en gaat over het gebruik van plasma en transiente hoogspanning voor wondheling, kanker bestrijding en verbeteren lucht/water kwaliteit. Wat een plasma is wordt gedemonstreerd aan de hand van bliksem en een gasontladingslamp. Er zal ook een kleine demonstratie opstelling zijn waarbij het publiek kan zelf een plasma aanraken en bekijken. Guus Pemen is universitair hoofddocent aan de Technische Universiteit Eindhoven, waar hij de leerstoel Pulsed Power Technology bekleedt.

1
0/02/13

Laurens Ham over Carry van Bruggen en de (on)afhankelijkheid van de Nederlandse schrijver.

Laurens Ham doet aan de Universiteit Utrecht promotieonderzoek naar de morele en financiële (on)afhankelijkheid van de Nederlandse schrijver in de laatste twee eeuwen. Daarvoor onderzoekt hij hoe een reeks sterk verschillende auteurs (1820-2010) hun (on)afhankelijk schrijverschap verbeelden. Steeds speelt de band met het publiek een centrale rol in de analyse.
Op deze Studium Generale-middag zal hij vooral spreken over het werk van Carry van Bruggen (1881-1932), een schrijfster die vanuit de marge - ze was een joodse vrouw van eenvoudige komaf - wist op te klimmen tot een zeer gewaardeerd schrijfster. In haar boeken beeldt ze uit met welke problemen kunstenaars als zij te kampen hebben.


13/01/13

Marius Engelbrecht - De onttovering van de waanzin

Wat zijn gedachten, wat gevoelens? Denken we met ons hoofd of met ons hart, hebben we een ziel of is alles lichamelijk, is intelligentie een kenmerk van onze geest of ook van ons lichaam? Marius Engelbrecht behandelt deze vragen niet vanuit modern psychologisch onderzoek maar vanuit de geschiedenis van de waanzin. Aan de hand van diagnoses, persoonlijke verslagen en zelfhulpboeken neemt hij ons mee door de tijd van de Renaissance en de opkomst van de moderne wetenschap. In die tijd (1580-1700) veranderde de visie op de mens fundamenteel. Het modern-westerse mensbeeld kwam op, dat we in onze cultuur zo gewoon zijn gaan vinden dat we het niet meer als mensbeeld herkennen, maar dat in 1600 nog zo vreemd was dat mensen het zich niet eens konden voorstellen.

Marius Engelbrecht (1961) studeerde geschiedenis en enkele jaren psychologie. Hij werkt tegenwoordig als therapeut en trainer (persoonlijke ontwikkeling, stemexpressie, levenskunst). In 2011 promoveerde hij in Utrecht op zijn onderzoek naar de geschiedenis van waanzin en mensbeelden. In maart 2013 verschijnt van hem De onttovering van de waanzin. Hoe het psychologische mensbeeld het magische verdrong (Athenaeum Polak). 

www.mariusengelbrecht.nl

www.deonttoveringvandewaanzin.nl


09/12/12
Jan van Hooff - De mens, een eigen-aardige primaat: sociale organisatie van primaten als evolutionaire aanpassing
Zijn het sociaal-seksuele gedrag van de mens en de sociale structuren die daarmee samenhangen een aspect van zijn geëvolueerde natuur (zijn ‘soorteigen’ geaardheid)? 0f zijn ze een voortbrengsel van zijn cultuur? Traditionele menswetenschappers benadrukken meestal de grote flexibiliteit in het menselijke gedrag en de variaties in sociale organisatievormen. Inderdaad, die zijn onmiskenbaar groot. Maar de vraag is of ze niet op een soortspecifieke wijze ingekaderd zijn binnen evolutionair bepaalde aanpassingsgrenzen. Onderzoek van de laatste decennia, met name aan onze naaste verwanten, de primaten, toont dat de menselijke socio-seksuele organisatievormen toch een bepaald patroon laten zien binnen de verscheidenheid die primaten in dit opzicht vertonen. Dank zij socio-œcologische onderzoek is ons inzicht in de de aard en de aanpassingsbetekenis van de samenlevingsverbanden van de primaten, met inbegrip van prehistorische mensachtigen en de hedendaagse mens, behoorlijk verdiept.

Meer van Jan van Hooff:
http://vimeo.com/43820838
http://131.211.194.110/site1/Viewer/?peid=9a5b9d9e10d2411aaa034a8ee3621291 (Studium Generale UU )
http://vimeo.com/14423254
http://www.youtube.com/watch?v=JyKJQCrCf0s


11/10/12
Ignace Hooge - Informatie overload in het visuele systeem

Ons visuele systeem wordt de hele dag gebombardeerd met informatie.  Eye tracking (het meten waar iemand kijkt) geeft inzicht in hoe mensen visuele informatie tot zich nemen. Wat valt op en wat niet? Aan welke fysieke eisen zou een visuele boodschap moeten voldoen, wil deze goed opvallen in de drukke buitenwereld?  Deze vragen zal  Ignace Hooge met beeldende voorbeelden beantwoorden in zijn interactieve voordracht. Ignace Hooge (1966) studeerde natuurkunde in Utrecht.  In 1996 promoveerde hij op een onderzoek over menselijke oogbewegingen en zoekgedrag.  Op het moment is hij werkzaam als Universitair Hoofddocent aan de Universiteit Utrecht bij de Psychologische Functieleer.

09/09/12
Eric Brinckmann, landschapsfilosoof, over vergeten watersystemen

Overal in het landschap zijn nog steeds vergeten historische watersystemen terug te vinden. Hoe kun je deze vloeiweidenstelsels hier in de Eem- en Gelderse Vallei op het spoor komen en hoe leer je kansvolle locaties inventariseren? Dit is een unieke, niet-destructieve vorm van archeologie.
www.stromendlandschap.nl


14/10/12
Anne-Marie Cleton-Janssen, moleculair biologe, verbonden het LUMC:
Kanker:
DNA in de war
DNA
is de software van ieder levend wezen, het is een programma dat regisseert hoe een enkele cel uitgroeit tot een bacterie, plant, dier of mens. Een cel is de bouwsteen van levende wezens en iedere cel heeft een pakketje DNA, dat exact gekopiëerd wordt als de cel zich vermenigvuldigt. Soms gaat dat mis en komen er fouten in het DNA. Dat kan het begin van kanker zijn. Nieuwe technieken maken het tegenwoordig mogelijk om het complete DNA van de kanker van een patiënt in kaart te brengen, maar een volledige DNA-kaart is niet in één blik te overzien. Daarvoor zijn ingewikkelde analyses nodig, programmas, berekeningen en algoritmes, samen te vatten onder de noemer:bioinformatica.

12/02/12
Kirsten ten Tusscher, vakgroep Theoretisch Biologie & Bioinformatica, UU:
In-silico evolutie; Genetische Algoritmes in de Biologie

Bij genetische algoritmes wordt het proces van natuurlijke selectie dat leidt tot evolutie nagebootst door een computer. In de de theoretische biologie wordt hiermee onderzoek gedaan naar biologische evolutie. Evolutie in de computer is sneller, simpeler en herhaalbaar waardoor allerlei omstandigheden gevarieerd kunnen worden. Op die manier kunnen vragen beantwoord worden die met behulp van andere onderzoeksmethodes moeilijk te beantwoorden zijn.

Kirsten gebruikt deze genetische algoritmes voor haar onderzoek naar ontwikkelingsbiologie. Tijdens de ontwikkeling van bevruchte eicel naar embryo specificeren cellen met hetzelfde DNA zich op de juiste tijd en plek tot verschillende celtypes. Haar onderzoek gaat over de vraag hoe dit complexe proces wordt geregeld vanuit het DNA en hoe dit ontwikkelingsproces door evolutie kan zijn ontstaan.

Deze lezing maakt deel uit van een speciaal programma getiteld "bruikbare evolutie" van Universiteit Amersfoort hierbij zullen een Studium Generale lezing, een OpenToko workshop en een expositie plaatsvinden waarmee wordt laten zien hoe deze evolutionaire mechanismen ingezet kunnen worden binnen zowel de wetenschap, de technologie als de kunst.

5/1/12
Hoe werkt een synthesizer? In veel hedendaagse muziek worden computers gebruikt, niet alleen om akoestische instrumenten te imiteren, maar ook om nieuwe (digitale) instrumenten te ontwerpen. Roland Kuit is sonoloog en componist. Hij ontwerpt zijn eigen (digitale) instrumenten met behulp van modulaire klanksynthese. In deze lezing vertelt hij hoe dat in z'n werkt gaat. De dag na deze lezing, op 5 januari, geeft hij bovendien een concert waar twee van zijn composities te horen zijn. Zowel de lezing als het concert worden gegeven in het Spullenlab in de War.

11/12/11
Han Blok, evolutiebioloog, columnist en schrijver over de evolutionaire oorsprong van ons gedrag:
De meerziekte, ons aangeboren misverstand over welvaart en groei.

Han Blok spitst zijn visie op onze aangeboren gedragspatronen toe op de economie. Volgens hem leiden we aan een ernstige "Meerziekte" en zitten we gevangen in een economisch systeem dat aan groei verslaafd is. Daardoor wordt op grote schaal krediet genomen op de toekomst, terwijl we intussen ons eigen sociaalbiologische kapitaal vernietigen. Hoe hebben we het zo ver laten komen? Wie heeft de macht om de koers te wijzigen en welke kant moeten we op? Hij is op zoek naar die sociale patronen binnen ons genetische repertoire die wel tot duurzaamheid kunnen leiden. Evolutiepsychologie en economie ontmoeten elkaar in de bijzondere relatie tussen aangeboren gedrag en economie.

Tevens is hij winnaar van de nrc essay prijs van 2011, met zijn essay "Hoe ver mogen we gaan met het behoud van individueel menselijk leven?" probeert hij een antwoord te vinden op de vraag waarom wij in onze huidige maatschappij het leven van ernstig zieke mensen en terminale patienten zolang proberen te rekken. Het essay is gebundeld te downloaden via de officiele website van de essay-prijsvraag.

13/11/11
Frans Prins, universitair docent Onderwijskunde Universiteit van Utrecht: Feedback in het onderwijs: afstemming tussen gever en ontvanger

Feedback is een van de belangrijkste voorspellers van het leren. Jammer genoeg is in het onderwijs de kwaliteit van feedback niet altijd even hoog. Hoe komt dat? Hebben feedbackgevers te weinig kennis en kunde, of laten de feedbackontvangers te weinig horen waar ze behoefte aan hebben? Frans Prins, universitair docent bij Onderwijskunde aan de Universiteit Utrecht, betoogt dat we in het onderwijs een afstemmingsprobleem hebben tussen feedbackgever en -ontvanger. Aan de hand van enkele door hem uitgevoerde wetenschappelijke studies (uitgevoerd in de praktijk in primair onderwijs, MBO en hoger onderwijs) laat hij zien hoe leerlingen en studenten meer regie zouden kunnen nemen bij het uitwisselen van feedback. Tussen de regels door laat hij zijn visie op goed onderwijs doorschemeren.

9/10/11
Bart van Steenbergen emeritus hoogleraar Toekomstverkenning Universiteit Nijenrode:
de bio-medische revolutie

De mens op de troon van God, de maatschappelijke consequenties van de bio-medische revolutie.

Door de ontwikkeling van de bio-medische wetenschappen wordt het mogelijk om in te grijpen in de genetische structuur van de mens. Wat houden deze ontwikkelingen in? En wat zijn de maatschappelijke consequenties van deze 'maakbaarheid van de mens'?

Deze lezing werd ondersteund door een experiment of kunstwerk gemaakt door Amersfoortse kunstenaars.

11/09/11
Hans van Ewijk, bijzonder hoogleraar Maatschappelijk werk aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht: sociaal-maatschappelijk beleid. 'Leven in een sociaal gevoelige tijd'.
Over de rol en betekenis van onderzoek in het sociale domein (o.a.kennisdeling en contextuele ontmoetingen, aansluitend op het perspectief in de War) en over de hoge mate van sociale gevoeligheid in deze tijd.
http://www.youtube.com/watch?v=krLXWhKPq28

10/04/11
Charlotte Teunissen
, hoofd neurologie laboratorium aan de Vrije Universiteit te Amsterdam: is geintereseerd in biologische merkerstoffen in lichaamsvloeistoffen van patienten met neurologische aandoeningen. De focus ligt op de ziekte van Alzheimer en Multiple Sclerose. Daarnaast is ze verantwoordelijk voor de biobank voor lichaamsvloeistoffen op het VUmc.
http://www.youtube.com/watch?v=YxH2_4mdUx4


13/03/11
Abdelghafour Ahalli, religiewetenschapper bij stichting Meander: Is Wilders een zegen? Een oproep tot zelfreflectie bij Nederlandse moslims.
http://www.youtube.com/watch?v=TCsjAP69-Jo

Theo Salemink
, historicus, verbonden aan de Universiteit Tilburg: Werkt aan boek 'Van Harem tot Fitna, beeldvorming over de Islam in Nederland'.
http://www.youtube.com/watch?v=D9EUiYHCyjQ

13/02/11
Jan Bloemendal, latinist en neerlandicus aan de Universiteit van Amsterdam: Over toneel en het openbare debat in de 16e eeuw.

09/01/11
James Kennedy, historicus aan de Universiteit van Amsterdam: Over de verhouding tussen religie en politiek in Nederland na 1945.


12/12/10
Ronald Visser, archeoloog en dendrochronoloog bij de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed in Amersfoort en de Vrije Universiteit in Amsterdam: Over onderzoek naar jaarringen bij houten voorwerpen uit de Romeinse tijd.

14/11/10
Bert Keizer, verpleeghuisarts en filosoof: Zorgethiek in verpleeg- en verzorgingshuizen.
Elsbeth Etty, columinste en hoogleraar literaire kritiek aan de Vrije Universiteit: Over de roman De grote zaal van Jacoba van der Velde.

10/10/10
Govert Schilling, freelance wetenschapsjournalist, o.a. voor de Volkskrant: Over de evolutie van het heelal en de plaats van de mens daarin.

nl